Αφιέρωμα στην εκδρομή των Μνημών Μέρος 3ο : Ορυκτολογικό Μουσείο Λαυρίου

 

Αφιέρωμα στην εκδρομή των Μνημών Μέρος 3ο : Ορυκτολογικό Μουσείο Λαυρίου

Ορυκτολογικό Μουσείο Λαυρίου

 

Το Ορυκτολογικό Μουσείο Λαυρίου ιδρύθηκε από την Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής το 1986. Από τότε  λειτουργεί και διευθύνεται από μέλη της. Το κτήριο του Μουσείου , είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής του τέλους του 19ου αιώνα , το οποίο αναπαλαιώθηκε από το Δήμο και παραχωρήθηκε στην Εταιρεία Μελετών. Το βιομηχανικό κτήριο , στο οποίο στεγάζεται το Ορυκτολογικό Μουσείο   είναι  ένα από τα σωζόμενα τμήματα του μεγάλου μεταλλοπλυσίου της ελληνικής εταιρείας που είχε ανεγερθεί το 1873.  Στις προθήκες του Μουσείου εκτίθενται περί τα 600 κομμάτια ορυκτών και πετρωμάτων του Λαυρεωτικού υπεδάφους, ενώ η συνολική συλλογή της εταιρείας ανέρχεται σε 1400 κομμάτια .

 

 

Το Ορυκτολογικό Μουσείο Λαυρίου είναι ένας προνομιακός χώρος: ιστορικής παιδείας, λόγω του ρόλου που έπαιξε ο Λαυρεωτικός άργυρος στην κλασική Αθήνα, αλλά και εξ αιτίας της συμβολής του νεότερου μεταλλευτικού Λαυρίου στην οικονομία της Ελλάδας, φυσικής παιδείας, λόγω της σπανιότητας, του αριθμού, της μορφής, του χρώματος , της κρυστάλλωσης των ορυκτών  και αισθητικής αγωγής εξ αιτίας της λάμψης και της ομορφιάς των ορυκτών που διαθέτει. Το Ορυκτολογικό Μουσείο αποτελεί ένα ορυκτολογικό ουράνιο τόξο με  γλυπτικές συνθέσεις που η ίδια η φύση – καλλιτέχνης δημιούργησε.  Όσο αφορά τη   συλλογή του Ορυκτολογικού Μουσείου Λαυρίου αποτελείται από μοναδικά ορυκτά της Λαυρεωτικής γης.

 

Όλα είναι σε κρυσταλλικές μορφές με εντυπωσιακές λάμψεις και χρώματα. Ειδικά από τον πλούτο των εκθεμάτων , αναφέρουμε ότι εκτός των βασικών ορυκτών που ευρέως τα εκμεταλλεύτηκαν οι μεταλλευτές και έχουν ιστορική αξία,  όπως τα αργυρομολυβδούχα (γαληνίτης, καρουσίτης), τα ψευδαργυρούχα  (σφαλερίτης σμισθονίτης) και τα σιδηρούχα (αιματίτης, λειμωνίτης) ακόμα εκτίθενται ορυκτά μοναδικά σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως ο νιλίτης, ο θορικοζίτης, ο φιδλερίτης, ο γεωργιαδεζίτης ( τα λεγόμενα ορυκτά της σκωρίας) .

 

Επιπλέον ,  άλλα εκτίθενται στην πιο ελκυστική μορφή τους , φυσικά εκείνα που για πρώτη φορά ανακαλύφθηκαν στο Λαύριο (λαυριονίτης, παραλαυριονίτης , σερπιερίτης , κτενασίτης, μαμμοθίτης) καθώς και  άλλα πολλά  μεγάλης επιστημονικής αξίας και εξαιρετικής γοητείας.   Στα εκθέματα του μουσείου περιλαμβάνονται και διάφορα εργαλεία των μεταλλωρύχων και μολύβδινες χελώνες που προορίζονταν για το εμπόριο από τις μεταλλευτικές –μεταλλουργικές βιομηχανίες. Συγκεκριμένα στο Μουσείο εκτίθενται ένα αργυρό νόμισμα του 4ου π. Χ αιώνα , μολύβδινες  χελώνες , μία αρχαία, μία της Roux –Serpieri-Fressynet et Cie με την επιγραφή ΕΛΛΑΣ , μία της Γαλλικής Εταιρείας, καθώς και της Νεώτερης ΑΛΑΚΟ, καθώς επίσης μικρές διακοσμητικές μολύβδινες χελώνες της Ελληνικής Εταιρείας που γράφουν ΕΛΛΑΣ και της Γαλλικής που γράφουν LAURIUM, εργαλεία των μεταλλωρύχων και ένα σιδερένιο καλούπι σκουριάς , καθώς και σκουριές της Ελληνικής Εταιρείας.  

    

 

Ωστόσο, το μεγάλο πρόβλημαείναι,  ότι  λόγω  έλλειψης χώρου δεν είναι εφικτή η τοποθέτηση και προβολή όλων των πετρωμάτων. Αποτελεί λοιπόν επιτακτική ανάγκη η μεταστέγαση του εν λόγω Μουσείου σε διπλανό κτήριο κατάλοιπο και αυτό του μεταλλοπλυσίου της Ελληνικής Εταιρείας, το οποίο πρέπει να  ανακατασκευασθεί . Πρόκειται για την αποθήκη υλικού του Μεταλλοπλυσίου , η οποία έχει εκταση 350 τ.μ και η οποία θα μπορέσει να καλύψει τις ανάγκες μεταστέγασης του Νέου Ορυκτολογικού Μουσείου. 

Πρόκειται για ένα πρόβλημα για τη λύση του οποίου οι αρμόδιοι πρέπει να δείξουν  άμεσο ενδιαφέρον. Το Ορυκτολογικό Μουσείο Λαυρίου, το οποίο είναι το μοναδικό στο είδος του στον ελληνικό χώρο,  χρειάζεται επέκταση, εμπλουτισμό και τακτική λειτουργία .Το Μουσείο πρέπει να λειτουργεί σε καθημερινή βάση και να μεταφερθεί άμεσα σε καταλληλότερο κτήριο. Τα εκθέματά του προσφέρουν μια πλούσια εικόνα του ορυκτού πλούτου της περιοχής και των κυριότερων χαρακτηριστικών της μεταλλοφορίας της. Στο μουσείο αυτό ο επισκέπτης θα μπορεί να δει και να μελετήσει το φυσικό πρόσωπο του Λαυρεωτικού υπεδάφους, που θεωρείται από τους ειδικούς ως ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα στον κόσμο.  Έξω από το κτήριο του Ορυκτολογικού Μουσείου, υπάρχει μια γλυπτική σύνθεση , έργο της γλύπτριας Χαριάτη, η οποία αφιλοκερδώς φιλοτέχνησε και πρόσφερε την προτομή του εμπνευστή και αναγεννητή του Νεότερου Λαυρίου, Ανδρέα Κορδέλλα.

Αφιέρωμα στην εκδρομή των Μνημών Μέρος 2ο : Στήλες Ποσειδώνα / Σούνιο

Αφιέρωμα στην εκδρομή των Μνημών Μέρος 2ο : Στήλες Ποσειδώνα / Σούνιο

 

Από τον βράχο του Σουνίου ο Αιγέας, μυθικός βασιλιάς της Αθήνας, αφού είδε να επιστρέφει με μαύρα πανιά το πλοίο που είχε μεταφέρει στην Κρήτη τον γιο του Θησέα προκειμένου ο τελευταίος να σκοτώσει τον Μινώταυρο και να απαλλάξει την Αθήνα από τον φόρο αίματος, νόμισε ότι ο Θησέας ήταν νεκρός και πάνω στην απελπισία του ρίχτηκε στη θάλασσα και σκοτώθηκε. Από τότε η θάλασσα ονομάστηκε Αιγαίο Πέλαγος.

Το Σούνιο είναι ένα βραχώδες ακρωτήριο, το νοτιότερο σημείο της Αττικής. Ήταν το πρώτο σημείο που έβλεπε κανείς πλέοντας από τις Κυκλάδες προς τον Πειραιά. Ο Παυσανίας (2ος αι. μ.Χ.), αρχίζοντας τα Αττικά του, το περιγράφει ως εξής: «Της ηπείρου της ελληνικής κατά νήσους τας Κυκλάδας και πέλαγος το Αιγαίον άκρα Σούνιον πρόκειται γης της Αττικής...». Σούνιο ονομάστηκε από το ακρωτήριο και ο αρχαίος οικισμός-πόλη και δήμος αρχικά της λεοντίδας και στη συνέχεια της ατταλίδας φυλής, όπως μαρτυρούν ποικίλες αρχαίες επιγραφές. Από τον 17ο αι. και εξής ο χώρος είναι γνωστός και ως Capo Colonne (Καβοκολόνες), από τους κίονες που στέκονται όρθιοι μέχρι και σήμερα.

Πρώτος αναφέρεται στο Σούνιο ο Όμηρος, περιγράφοντάς το ως το «ιερό ακρωτήριο των Αθηναίων» (Οδύσσεια, γ 278). Συγκεκριμένα, αναφέρει πως εκεί ο Μενέλαος, στο ταξίδι της επιστροφής από την Τροία, σταμάτησε για να θάψει τον πηδαλιούχο του πλοίου του, τον Φρόντη, που κατακεραύνωσε ο Απόλλωνας. Η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή μαρτυρείται όμως ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους, χωρίς όμως να σχετίζεται με κάποια σημαντική λατρεία. Έχουν εντοπιστεί τάφοι της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού (3η χιλ. π.Χ.).

Στα νεότερα χρόνια το Σούνιο ήταν δημοφιλής προορισμός για περιηγητές, πολλοί από τους οποίους χάραξαν τα ονόματά τους επάνω στα ερείπια του Ναού του Ποσειδώνα. Η πιο διάσημη υπογραφή είναι αυτή του Τζορτζ Γκόρντον, 6ου λόρδου του Μπάιρον, γνωστού σ' εμάς ως λόρδος Βύρωνας, που βρίσκεται στη νότια παραστάδα.

Σήμερα το Σούνιο μάς είναι κυρίως γνωστό για τον Ναό του Ποσειδώνα που επιστέφει την κορυφή του. Η ιερότητα του χώρου, όμως, ανάγεται σε πολύ προγενέστερη εποχή. Φαίνεται ότι ήδη από τον 8ο αι. π.Χ. ο βράχος που δέσποζε στην εσχατιά της Αττικής, 73 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας, είχε αφιερωθεί στη λατρεία του Ποσειδώνα, αφού στην Ακρόπολη λατρευόταν η θεά Αθηνά, η οποία κέρδισε με το δώρο της, την ελιά, τον μεταξύ τους διαγωνισμό για την ονομασία της πόλης.

Κατά την πρώιμη αρχαϊκή περίοδο ενδέχεται να υπήρχε στο τέμενος ένας απλός βωμός, μπροστά από τον οποίο στήθηκαν μέσα στον 6ο αι. δύο κολοσσιαία μνημειακά αγάλματα κούρων, δηλωτικά του ιερού χαρακτήρα του τόπου. Τμήματα των αγαλμάτων αυτών βρέθηκαν σε αποθέτη, με κορυφαίο ανάμεσά τους τον ομώνυμο Κούρο του Σουνίου, ο οποίος είχε ύψος 3 μέτρα και είναι από τα πρωιμότερα δείγματα της μνημειώδους αρχαϊκής πλαστικής. Μπορεί κανείς να τον θαυμάσει στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Μόλις στις αρχές του 5ου αι. π.Χ. άρχισε η οικοδόμηση ενός δωρικού ναού που καταστράφηκε όμως από τους Πέρσες το 480 π.Χ., πριν ολοκληρωθεί.

Ο δωρικός ναός που βλέπουμε σήμερα οικοδομήθηκε από τοπικό μάρμαρο της Αγριλέζας πάνω στα ερείπια του αρχαϊκού ναού τα χρόνια του Περικλή (449/8-440 π.Χ.). Ο κλασικός ναός παρουσιάζει αρκετές αρχιτεκτονικές ιδιαιτερότητες, με κορυφαίες την παράλειψη της κιονοστοιχίας στο εσωτερικό του σηκού και τις εξαιρετικά ραδινές αναλογίες των κιόνων. Σημαντικές ιδιαιτερότητες παρουσιάζει και ο γλυπτός διάκοσμος, που απαντά στις εσωτερικές πλευρές του ναού για πρώτη φορά στην αρχαία ελληνική ναοδομία.

Μια ανάγλυφη ζωφόρος από παριανό μάρμαρο, που αναπαριστούσε τα συνηθισμένα συμπλέγματα μαχόμενων Θεών και Γιγάντων (Γιγαντομαχία) ή Λαπίθων και Κενταύρων (Κενταυρομαχία), περιέτρεχε μαζί με τους άθλους του Θησέα όλες τις εσωτερικές πλευρές του προνάου πάνω από το επιστύλιο. Πρόκειται για αλληγορία της νίκης των Ελλήνων κατά των Περσών με πρωτοστάτες τους Αθηναίους, της υπεροχής της αθηναϊκής δημοκρατίας έναντι της ανατολικής απολυταρχίας. Επίσης, οι μετόπες της περίστασης δεν έφεραν ανάγλυφες παραστάσεις αλλά αφέθηκαν λευκές και ακόσμητες. Αποδίδεται στον ίδιο αρχιτέκτονα που σχεδίασε τους ναούς του Ηφαίστου («Θησείο») στην Αγορά, του Άρεως στις Αχαρνές και της Νεμέσεως στον Ραμνούντα, το όνομα του οποίου, δυστυχώς, δεν σώθηκε.

Το ιερό τέμενος της Αθηνάς βρίσκεται βορειοανατολικά του Ναού του Ποσειδώνα, από τον οποίο χωρίζεται με ένα ύψωμα. Ο Ναός της Αθηνάς Σουνιάδος ήταν ένα πολύ ασυνήθιστο και ιδιόμορφο οικοδόμημα χωρίς γλυπτό διάκοσμο, μοναδικό δείγμα τέτοιου είδους περίπτερου ναού στην Αττική. Πρόκειται για έναν ιωνικό ναό με ορθογώνιο σηκό, χωρίς πρόσταση και είσοδο στα ανατολικά, που περιβαλλόταν από κιονοστοιχία μόνο στη νότια και ανατολική πλευρά. Στα ρωμαϊκά αυτοκρατορικά χρόνια η κιονοστοιχία απομακρύνθηκε και ξαναχρησιμοποιήθηκε στην Αγορά των Αθηνών.

Το λιμάνι του Σουνίου βρισκόταν στον αμμώδη όρμο βόρεια του φρουρίου, προστατευμένο από τους βόρειους ανέμους. Αποτελούσε προωθημένη ναυτική βάση των Αθηναίων αλλά και εμπορικό σταθμό. Τα εμπορικά πλοία ήταν δυνατόν να σύρονται στην αμμώδη παραλία, ενώ για τη στάθμευση και συντήρηση των πολεμικών κατασκευάστηκαν νεώσοικοι, λείψανα των οποίων είναι ακόμα και σήμερα ορατά.

Την ελληνιστική περίοδο στο εσωτερικό του οχυρού αναπτύχθηκε μικρός οικισμός, ο οποίος χρησίμευε κυρίως ως στρατόπεδο. Προς το τέλος της άρχισε η παρακμή του Σουνίου. Μέχρι τα ρωμαϊκά χρόνια οι δύο ναοί ήταν ήδη ερειπωμένοι και το οχυρό πιθανώς εγκαταλελειμμένο. Είναι χαρακτηριστικό ότι στα μέσα του 2ου μ.Χ. αιώνα ο περιηγητής Παυσανίας αποδίδει εσφαλμένα τον επιβλητικό ναό της άκρης στην Αθηνά και όχι στον θεό της θάλασσας.

Στα νεότερα χρόνια το Σούνιο ήταν δημοφιλής προορισμός για περιηγητές, πολλοί από τους οποίους χάραξαν τα ονόματά τους επάνω στα ερείπια του Ναού του Ποσειδώνα. Η πιο διάσημη υπογραφή είναι αυτή του Τζορτζ Γκόρντον, 6ου λόρδου του Μπάιρον, γνωστού σ' εμάς ως λόρδος Βύρωνας, που βρίσκεται στη νότια παραστάδα. Κάποια κομμάτια του ναού αποσπάστηκαν και μεταφέρθηκαν είτε σε μουσεία είτε σε ιδιωτικές συλλογές. Έτσι, σπόνδυλοι

από τους κίονες υπάρχουν στην Αγγλία, στο Chatsworth (όπου στηρίζουν το άγαλμα του 6ου δούκα του Devonshire), στο Βρετανικό Μουσείο, στη Βενετία και στη Γερμανία (Πότσνταμ).

Οι ανασκαφές στον χώρο άρχισαν το 19ο αιώνα. Πρώτοι οι αρχαιολόγοι και αρχιτέκτονες της εταιρείας των Dilettanti (1797) επιχείρησαν την αποτύπωση και μελέτη των ερειπίων, ενώ αργότερα ο Γερμανός αρχιτέκτονας Doerpfeld (1884) προχώρησε σε ανασκαφή περιορισμένης έκτασης στον χώρο του ιερού του Ποσειδώνα. Η Αρχαιολογική Εταιρεία ξεκίνησε συστηματική έρευνα υπό τη διεύθυνση του Β. Στάη και τη συνεργασία του αρχιτέκτονα Αν. Ορλάνδου, η οποία διήρκεσε από το 1897 έως το 1915.

Σχεδόν άγνωστος στους περισσότερους κατοίκους της Αττικής, ο Εθνικός Δρυμός Σουνίου ιδρύθηκε τη δεκαετία του '70 και είναι ο μικρότερος δρυμός της Ελλάδας. Το πιο εντυπωσιακό σημείο είναι το λεγόμενο «Χάος», ένα βάραθρο σχεδόν κυκλικού σχήματος, βάθους 55 μέτρων και διαμέτρου 120 μέτρων, που πιθανότατα σχηματίστηκε από την κατάρρευση οροφής σπηλαίου.

Μόλις 65 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, το Σούνιο είναι ιδανικός προορισμός για αρχαιολογική και φυσιολατρική περιήγηση. Αξέχαστο θα σας μείνει το ηλιοβασίλεμά του. Κι αν σταθείτε ανάμεσα στους σωζόμενους κίονες σιωπηλοί, θα ακούσετε το παράπονο του Ποσειδώνα, που εδώ και χιλιάδες χρόνια δεν μπορεί να αποδεχτεί την ήττα του από την Αθηνά και την ελιά της όσον αφορά την ονοματοδοσία του κλεινού άστεως.

 

Πηγή : lifo.gr

Νοέμβριος: όνομα, συνήθειες, παραδόσεις, λαϊκή σοφία

 Νοέμβριος: όνομα, συνήθειες, παραδόσεις, λαϊκή σοφία

Ο μήνας ο θολός, ο κίτρινος, ο ατμοσφαιρικός, που κουβαλά στις πλάτες του τον χειμώνα, που αφήνει οριστικά πίσω του το καλοκαίρι. Αυτός που θριαμβεύει όλα τα γήινα χρώματα γύρω μας και ελαχιστοποιεί το πράσινο και τα άνθη, ο μήνας που φεύγει η Πούλια ώσπου να ξανάρθει τον Μάη. Ο μήνας που φέρνει τις βροχές συχνότερα, των λίγων καρπών, του κρασιού και του λιομαζέματος. Ο μήνας που αγαπούν οι καλλιτέχνες.

Ο Νοέμβριος ή Νοέμβρης ξαναφέρνει το «μ» στους μήνες μετά την διακοπή του Οκτωβρίου. Είναι ο τρίτος και τελευταίος μήνας του φθινοπώρου και ενδέκατος όλου του χρόνου στο Ιουλιανό και το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Είναι ένας από τους 4 μήνες και τελευταίος του έτους από αυτούς που έχουν 30 μέρες (Απρίλιος, Ιούνιος, Σεπτέμβριος οι άλλοι).

Ο Νοέμβριος του νότιου ημισφαιρίου: Ο Νοέμβριος αντιστοιχεί στον Μάιο. Δηλαδή όταν στο βόρειο ημισφαίριο (όπου ανήκει και η Ελλάδα) είναι 1η Νοεμβρίου και φθινόπωρο, στο νότιο ημισφαίριο είναι σε αντιστοιχία 1η Μαίου, δηλαδή άνοιξη. Και ασφαλώς όταν στο νότιο ημισφαίριο είναι Νοέμβριος, στην Ελλάδα είναι Μάιος. Μην λησμονήσετε ασφαλώς να κάνετε το πείραμα με την υδρόγειο σφαίρα και τον φακό που φωτίζει διαφορετικές περιοχές της γης.

Από που πήρε το όνομά του: Η ονομασία του προέρχεται από τον λατινικό αριθμό novem, δηλαδή ένατος, αφού ο Νοέμβριος ήταν ο ένατος στη σειρά μήνας του έτους. Αυτό το Novem τροφοδότησε και όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες (nove στα ιταλικά, nueve στα ισπανικά, nine στα αγγλικά, neun στα γερμανικά, neuf στα γαλλικά κ.ο.κ). Οι Ρωμαίοι τον είχαν αφιερώσει στον Ποσειδώνα και γιόρταζαν τα Ποσειδώνια.

Γιατί ονομάστηκε «ένατος» αφού είναι ο ενδέκατος;

Στο ρωμαϊκό ημερολόγιο πρωτοχρονιά ήταν η 1η Μαρτίου, έτσι ο Νοέμβριος ήταν ο ένατος μήνας του έτους. Το 153 π.Χ. η Σύγκλητος καθιέρωσε ως πρώτο μήνα τον Ιανουάριο και δεύτερο τον Φεβρουάριο, έτσι όλοι οι μήνες μετατοπίστηκαν κατά δύο μετά στη σειρά. Επομένως, ο Νοέμβριος έγινε ο ενδέκατος μήνας ενώ το 46. π.Χ. καθιερώθηκε το νέο Ιουλιανό ημερολόγιο από τον Ιούλιο Καίσαρα όπου οι Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Νοέμβριος, Δεκέμβριος διατήρησαν τα ονόματά τους παρά την αλλαγή σειράς τους (ένατος, δέκατος, ενδέκατος, δωδέκατος).

Πως αλλιώς λέγεται:

Βροχάρης: γιατί πέφτουν πολλές βροχές.

Σποριάς ή Σπορίτης: λόγω της σποράς

Μεσοσπορίτης: μέχρι της Παναγιάς πρέπει να έχουν τελειώσει τουλάχιστον τη μισή σπορά.

Σκιγιάτης: γιατί μεγαλώνει η νύχτα και η γη σκιάζεται

Παχνιστής: γιατί κλείνουν τα ζώα στο παχνί ενόψει χειμώνα

Νιαστής: γιατί τώρα γίνονται τα τελευταία οργώματα (νεάσματα)

Χαμένος: έχει τις μικρότερες μέρες σε διάρκεια

Ανακατεμένος: λόγω του άστατου καιρού του

Κρασομηνάς: γιατί σε πολλά μέρη ανοίγουν τούτο το μήνα τα κρασιά

Τρυγομηνάς: σε μέρη όπου αργούν τον τρύγο

Αι-Στράτηγος, Αι-Ταξιάρχης ή Αρχαγγελιάτης (8) λόγω των μεγάλων αυτών γιορτών, Φιλιππιάτης απ’ του Αγίου Φιλίππου (14) και Αγι-Αντρέας ή Αντριάς από την γιορτή του Αγίου Ανδρέα (30), πολιούχου Πατρών.

Χριστιανική Παράδοση: μεγάλη η γιορτή των Ταξιαρχών στις 8 Νοεμβρίου όπου η εκκλησία τιμά την σύναξη των Αρχαγγέλων Γαβριήλ και Μιχαήλ και των υπολοίπων Ασωμάτων και Ουρανίων Αγγελικών Ταγμάτων. Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ είναι προστάτης της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, ενώ οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ είναι προστάτες Άγιοι της Μυτιλήνης, των Σερρών, του Αιτωλικού και του Κορυδαλλού Αττικής.

Η μεγαλύτερη γιορτή του μήνα είναι τα Εισόδια της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου, γνωστά ως Παρουσίαση της Παρθένου Μαρίας, γιορτή η οποία εορτάζεται από όλα τα χριστιανικά δόγματα και ανήκει στις Θεομητορικές εορτές. Η γιορτή αναφέρεται στην είσοδο της Μαρίας, μετέπειτα Παναγίας, στον Ναό της Ιερουσαλήμ, με τους γονείς της, για να την αφιερώσουν στον Θεό, λόγω της δυσκολίας που είχαν να αποκτήσουν παιδιά. Αυτά είναι τα Εισόδια της Θεοτόκου.

Άλλες σημαντικές γιορτές είναι ο Άγιος Μηνάς, 11 Νοεμβρίου όπου από λανθασμένη ετυμολογία του ονόματός του (Μηνάς-μηνώ=φανερώνω), πίστευαν ότι ο άγιος φανερώνει τα κλεμμένα και όλα τα απολεσθέντα πράγματα και πρόσωπα και ο Άγιος Ανδρέας στις 30 του μήνα όπου πάλι από παρετυμολογία του ονόματός του (Ανδρέας – αντρείος) πίστευαν ότι τη μέρα αυτή το κρύο και ο χειμώνας αντρειεύουν.

Στην αρχαία Ελλάδα: μοιραζόταν στους αττικούς μήνες Πυανεψιών και Μαιμακτηρίων. Ο Μαιμακτηρίων ήταν πέμπτος μήνας στο αττικό ημερολόγιο και αφιερωμένος στο Δία Μαίμακτο. Κυριότερες εορτές του ήταν τα Μαιμακτήρια και τα Πομπαία, επικλήσεις για καλό χειμώνα και καλή σοδειά.

Η Πούλια: Ο αστερισμός της Πλειάδας, δηλαδή η Πούλια, όπως την έλεγαν οι Έλληνες κυριαρχεί στον ουρανό του Νοεμβρίου. Πρόκειται για το ανοιχτό αστρικό σμήνος του αστερισμού του Ταύρου που απέχει από τη γη 440 ως 480 έτη φωτός. Η ανατολή της Πούλιας στα τέλη Μαΐου και η δύση της στα μέσα Νοεμβρίου λίγο πριν την ανατολή του ηλίου, σημαδεύουν αντίστοιχα την αρχή του καλοκαιριού και την αρχή του χειμώνα. Η δύση της Πούλιας τοποθετείται στις 14 Νοεμβρίου, ανήμερα της γιορτής του Αγίου Φιλίππου. Ανατολικότερα της χώρας μας, οι Πέρσες γιόρταζαν κατά το μεσονύκτιο της 17ης Νοεμβρίου τη μεσουράνησή των Πλειάδων, μέρα κατά την οποία ο βασιλέας των Περσών δεν αρνιόταν καμία χάρη στους υπηκόους του και οι Αιγύπτιοι από αυτή την ημέρα άρχιζαν τις γιορτές προς τιμή της Ίσιδος. Στην Πολυνησία, πολλές φυλές ακόμα και σήμερα κάνουν λατρευτικές τελετές για τις Πλειάδες.

 

Με ποιες συνήθειες/φαινόμενα συνδέεται:

Τα πρωτοβρόχια: οι πρώτες αξιοσημείωτες βροχές που τόσο τις έχει ανάγκη το χώμα, τα φυτά, όλα.

Τα σύννεφα πυκνώνουν, τα φύλλα αρχίζουν να πέφτουν, η φύση ξεκινά να χάνει πολύ από το πράσινο χρώμα της, ο ήλιος μικραίνει. Θυμηθείτε τον καταπληκτικό μύθο του Ανήλιαγου εδώ.

3 Οκτωβρίου: Διονυσίου του Αρεοπαγίτη, πολιούχου Αθηνών.

18 Οκτωβρίου: του Ευαγγελιστή Λουκά.

26 Οκτωβρίου: του Αγίου Δημητρίου, γιορτή που έδωσε τα προσωνύμια «Αι-Δημητριάτης» και «Αι-Δημήτρης» στον μήνα.

 

Φρούτα και λαχανικά:

Μαζεύουμε: ρόδια, κάστανα, λεμόνια, κυδώνια

Φυτεύουμε: κουνουπίδι, καρότα, μπρόκολο, κρεμμύδι, λάχανο, μαρούλια,  σπανάκι, αρακάς, σκόρδο, κουκιά, φακές, κριθάρι, ρεβίθια.

Ανθίζουν: Είναι η εποχή που πρωτανθίζουν τα κυκλάμινα ή αλλιώς αϊδημητριάτικα. «Κυκλάμινο, κυκλάμινο, στου βράχου τη σχισμάδα που βρήκες χρώματα κι ανθείς, που μίσχο και σαλεύεις;» (Γιάννης Ρίτσος)

 

Γεωργικές εργασίες:

Ξεβοτάνισμα, συγκομιδή και αποξήρανση ωφέλιμων βοτάνων, σκάλισμα λαχανικών, λίπασμα, κλάδεμα ελιών από τα άγρια παρακλάδια για το επερχόμενο μάζεμά τους, όργωμα χωραφιού για την επερχόμενη σπορά δημητριακών και μάζεμα ελιών σε πολλές περιοχές της χώρας.

 

Παροιμίες:

Του Νοέμβρη το φεγγάρι μοιάζει σαν μαργαριτάρι.

Τον Οκτώβρη τα κουδούνια, το Νοέμβρη παραμύθια.

Το Νοέμβρη και Δεκέμβρη φύτευε καταβολάδες.

Οποίος σπείρει τον Νοέμβρη ούτε σπόρο δεν Θα πάρει.

Όταν έρθει ο Νοέμβρης σιγομπαίνει ο χειμώνας.

Ο Νοέμβρης έκλεισε, τα ζευγάρια είναι στο στάβλο κι ούτε ζευγάς στους κάμπους.

Ο Νοέμβρης σαν θα έλθει τα γομάρια μέσα κλείνει.

Όντας η Πούλια βασιλεύει, ο καλός ο ζευγολάτης αποσπέρνει, κι ούτε τσοπάνος στα βουνά, κι ούτε ζευγάς στους κάμπους

 

Αργίες: δεν υπάρχουν αργίες. Σχολική εορτή θεωρείται η 17η Νοεμβρίου ως ημέρα εορτής της αποκαταστάσεως της δημοκρατίας και μνήμης των αγώνων επί επταετίας.

 

Πλήρες εορτολόγιο

1 Νοεμβρίου: Ανάργυρος, Ανάργυρη, Δαμιανός, Δαμιανή, Κοσμάς, Κοσμία

2 Νοεμβρίου: Αφθονία, Ελπιδοφόρος, Ακίνδυνος, Ακίνδυνη

5 Νοεμβρίου: Λίνος, Συλβία, Σύλβια, Σιλβανός, Σιλβάνα, Επιστήμη, Γαλακτίων, Γαλακτία

6 Νοεμβρίου: Λεονάρδος

8 Νοεμβρίου: Άγγελος, Αγγελική, Γαβριήλ, Γαβριέλα, Ματίνα, Μιχαήλ, Σεραφείμ, Σταμάτιος, Σταματίνα, Σταματία, Ταξιάρχης, Μεταξία, Μεταξάς

9 Νοεμβρίου: Νεκτάριος, Νεκταρία

10 Νοεμβρίου: Αρσένιος, Αρσενία

11 Νοεμβρίου: Βίκτωρ, Βίκτορας, Βικτωρία, Μηνάς, Βικέντιος

13 Νοεμβρίου: Χρυσόστομος

14 Νοεμβρίου: Φίλιππος, Φιλιππία

16 Νοεμβρίου: Ιφιγένεια, Ματθαίος

21 Νοεμβρίου: Μαρία, Μαριέττα, Παναγιώτης, Παναγιώτα, Δέσποινα, Μάριος, Μαριανός, Μαριανή

22 Νοεμβρίου: Φιλήμων

25 Νοεμβρίου: Αικατερίνη, Μερκούριος

26 Νοεμβρίου: Στυλιανός, Στυλιανή, Στέργιος, Σοφιανός

28 Νοεμβρίου: Ειρήναρχος

29 Νοεμβρίου: Φαίδρα, Φαίδρος, Φιλουμένη

30 Νοεμβρίου: Ανδρέας, Ανδριανή, Ανδριάνα

 

Πηγή : Elniplex.com

Αφιέρωμα στην εκδρομή των Μνημών Μέρος 1ο Σύγχρονο Λαύριο

 

Αφιέρωμα στην εκδρομή των Μνημών Μέρος 1^ο Σύγχρονο Λαύριο

Μετά το Β Παγκόσμιο πόλεμο η φυσιογνωμία της πόλης αλλάζει ακολουθώντας τα βιομηχανικά πρότυπα του 20ου αιώνα. Νέοι βιομηχανικοί κλάδοι αναπτύσσονται, όπως χημικές βιομηχανίες, μεταλλουργεία, κλωστοϋφαντουργεία, ναυπηγοεπισκευαστική, σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και η Ελληνική Βιομηχανία Όπλων. Η μεταλλευτική πόλη μετεξελίσσεται σε μια βιομηχανική πόλη του 20ου αιώνα. Η πλούσια ιστορία της, με τους σημαντικούς χώρους, το Ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο, το Αρχαίο Θέατρο, τα Μεταλλευτικά Εργαστήρια της αρχαιότητας και τους αρχαίους οικισμούς, τα βιομηχανικά κτίρια της σύγχρονης εποχής, με τον πρωτοποριακό τεχνολογικό εξοπλισμό που σώζεται μέσα σε αυτό, τα εκατοντάδες πηγάδια και οι πολλές δεκάδες χιλιομέτρων γαλαρίες της αρχαίας και νεότερης εποχής, αποτελούν σημαντικότατους πολιτιστικούς πόρους για την ευρύτερη περιοχή και την χώρα ολόκληρη. 

Το Λαύριο, τέλος, έχει ενταχθεί μέσα σε ένα πρόγραμμα γενικότερης ανάπτυξης στα πλαίσια της δημιουργίας της Πολυκεντρικής Αθήνας, ως κέντρο υποστήριξης της παροχής υπηρεσιών σε μια ευρύτερη τουριστική περιοχή, το λιμάνι του αναβαθμίζεται, ως το δεύτερο λιμάνι της Αττικής

Μετά το λιμάνι του Πειραιά, χωροθετήθηκε χώρος εγκατάστασης Βιοτεχνιών και Βιομηχανιών (Βιοτεχνικό-Βιομηχανικό Πάρκο) καθώς και  Τεχνολογικό -Πολιτιστικό Πάρκο   που περιλαμβάνει τα παλιά Βιομηχανικά κτίρια, ενώ αναβαθμίζεται πολιτιστικά, μέσα από προγραμματιζόμενες μελέτες ανάπλασης και ανάδειξης ιστορικών χώρων και κτιρίων 

Έτσι η Λαυρεωτική, που αποτελεί μοναδικό ιστορικό τόπο, όπου συνυπάρχουν βιομηχανικές εγκαταστάσεις της αρχαιότητας και των νεότερων χρόνων, όπου αποτελεί τη μοναδική για την Ελλάδα βιομηχανική πόλη τύπου company town (δηλαδή πόλη  που δημιουργήθηκε τον περασμένο αιώνα σε έρημη περιοχή για τις ανάγκες μιας συγκεκριμένης βιομηχανικής δραστηριότητας δίνοντας σημαντικά τεχνικά

έργα και αξιόλογα κτίρια βιομηχανικής αρχιτεκτονικής) συνεχίζει την πορεία της μέσα στο χρόνο, λειτουργώντας σήμερα ως χώρος, όπου ο επισκέπτης μπορεί ν' απολαμβάνει ή να αντλεί εκτός από αναψυχή και παιδεία.

Πηγή : http://istoriko.lavreotiki.gr/ 

26 Οκτωβρίου – Γιορτή Αγίου Δημητρίου – Έθιμα

26 Οκτωβρίου – Γιορτή Αγίου Δημητρίου – Έθιμα

Στο ακριτικό χωριό Πρόμαχοι βιώνονται ακόμη και σήμερα πολλά ήθη και έθιμα τα οποία κληρονόμησαν οι ντόπιοι αυθεντικοί κάτοικοι των Προμάχων από τους προγόνους τους.

Σε μια εποχή που ο θεσμός της παράδοσης και του πολιτισμού ξεπερνά κάθε μορφή αμφισβήτησης και ξενικής επιρροής, οι κάτοικοι των Προμάχων διατήρησαν στο ακέραιο την πολιτιστική τους κληρονομιά, σαν φλόγα άσβηστη, ανεπηρέαστη από άγγιγμα ανέμου.

Τα έθιμα παρουσιάζουν διαχρονικότητα, ποικιλομορφία, κάποια από αυτά ανάγονται στην αρχαιότητα και επιβιώνουν μέχρι σήμερα. Άλλα τα συναντούμε και σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας, ακόμη και σε γειτονικά κράτη. Κάποια έχουν τροποποιηθεί εν μέρει, άλλα έχουν αντικατασταθεί και ελάχιστα ευτυχώς έχουν εκλείψει.

Τα περισσότερα έθιμα είναι συνυφασμένα και άρρηκτα συνδεδεμένα με τις ασχολίες των κατοίκων, γεωργοί-κτηνοτρόφοι, υλοτόμοι, εργάτες γης, ποτισμένης με το αίμα και τον ιδρώτα των κατοίκων αυτού του δοξασμένου χωριού, που αγωνίστηκαν ώστε να κρατηθεί αναλλοίωτη η πολιτιστική τους κληρονομιά.

Η συσχέτιση των εθίμων για “καλή σοδειά” και “άφθονη παραγωγή” τόσο από την καλλιέργεια των χωραφιών, όσο και από την φροντίδα των κατοικίδιων ζώων (αγελάδες, πρόβατα, χοίροι κλπ) είναι άρτια συνδεδεμένη με την καθημερινή τους ζωή.

Κάθε έθιμο ωστόσο έχει και το συμβολισμό του. Συχνά ο συμβολισμός είναι γνωστός στους κατοίκους και άρρηκτα ταυτισμένος με αυτό. Άλλες φορές ο συμβολισμός των εθίμων γίνεται κατανοητός και εύκολα αντιληπτός από τους κατοίκους, και άλλες πάλι γίνεται δυσνόητος έχοντας τις ρίζες του στο πέρασμα των δεκαετιών. Το έθιμο το υπαγόρευε μια άγραφη προφορική παράδοση, ιερή και απαραβίαστη, βαθιά ριζωμένη στη ψυχή του κάθε Προμαχιώτη. Αν θέσουμε το ερώτημα: τι είναι αυτό το έθιμο; γιατί το κάνανε αυτό; η τι σημαίνει; η απάντηση που παίρνουμε από κάποιες νοικοκυρές του χωριού επιβεβαιώνουν ότι τα έθιμα είναι πατροπαράδοτα, λέγοντας: “Έτσι τα βρήκαμε κι εμεις από τις γιαγιάδες μας”. Και έτσι γιαγιάδες τώρα οι ίδιες, θέλουν να τα παραδώσουν ακέραια, αναλλοίωτα και με μεγάλη ευλάβεια στα εγγόνια τους.

Την παραμονή λοιπόν του Αγίου Δημητρίου γίνεται αρτοκλασία. Την ημέρα του πολιούχου του χωριού Αγ.Δημητρίου, μετά τη θεία λειτουργία, ο παπάς ευλογούσε ένα κριάρι. Οι επίτροποι της εκκλησίας το έσφαζαν και το τεμάχιζαν σε μικρά κομμάτια, ώστε να φτάσει για όλους τους πιστούς το λεγόμενο “κουρμπάνι”. Ο κάθε χριστιανός μπορούσε να πάρει ένα κομμάτι από αυτό το κρέας αφήνοντας στην εκκλησία κάποιο προϊόν: καλαμπόκι, σιτάρι, φασόλια η χρήματα.

Την επομένη του Αγ. Δημητρίου, δηλαδή στις 27 Οκτώβρη γίνεται το πανηγύρι του χωριού, με θεία λειτουργία, γλέντι και όργανα στην κεντρική πλατεία, όπου γεμίζει ασφυκτικά από τους κατοίκους αλλά και από επισκέπτες από γειτονικά χωριά. Παλαιότερα υπήρχαν λούνα- παρκ, κούνιες, βαρκούλες, τυχερά παιχνίδια κτλπ.

Γιατί γίνεται την επομένη του Αγ. Δημητρίου; Σύμφωνα με την παράδοση κάποιοι ξένοι που ήρθαν στο χωριό προκειμένου να παρευρεθούν στη γιορτή του Αγίου, αποκλείστηκαν από το χιόνι που έπεσε στο χωριό μετά τη θεία λειτουργία, και επειδή δεν μπόρεσαν να φύγουν, το πανηγύρι συνεχίστηκε μέχρι και την επόμενη ημέρα. Από τότε καθιερώθηκε να γίνεται το πανηγύρι στις 27 Οκτωβρίου, ημέρα της γιορτής του Αγίου Νέστορα.

Η γιορτή του Αγίου Δημητρίου στις 26 Οκτωβρίου είναι σημαντική για τους Χριστιανούς της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο βουλγάρικος λαός τιμούσε την μνήμη του και με πολλές παραδόσεις που κρατούσαν όλο τον Οκτώβριο τον οποίο αποκαλούσαν Δημητρόμηνα.

Στα χωριά φαντάζονταν πως ο Άγιος Γεώργιος και ο Άγιος Δημήτριος είναι δίδυμα αδέρφια, ο Αϊ Γιώργης φέρνει το καλοκαίρι, ενώ ο Αϊ Δημήτρης το χειμώνα και το κρύο. Τη νύχτα πριν την γιορτή του Αγίου Δημητρίου υπήρχε η πεποίθηση πως ο ουρανός ανοίγει, ο άγιος τινάζει τα άσπρα του γένια και από εκεί πέφτει το πρώτο χιόνι.

Την ημέρα του Αγίου Δημητρίου οι άνθρωποι προσπαθούσαν να μαντέψουν ένα σωρό πράγματα για την υγεία και την γονιμότητα. Για τους χρησμούς είχε σημασία σε ποια φάση είναι το φεγγάρι και αν ήταν στη χάση του ανησυχούσαν πως η σοδειά δεν θα είναι καλή, ενώ αν ήταν πανσέληνος φαντάζονταν τις κερήθρες γεμάτες μέλι.

Τον Οκτώβριο τα νοικοκυριά προσπαθούσαν να απαλλαγούν και από τα ποντίκια γι’ αυτό και παρακαλούσαν τον Άγιο Δημήτριο να προστατεύει τα κελάρια με τα τρόφιμα και τα ερμάρια με τα ρούχα. Οι γυναίκες πασπάλιζαν με λάσπη τα κατώφλια, τις γωνίες, γύρω από τις κασέλες και το τζάκι. Οι προλήψεις δεν ήταν λίγες και στις 27 Οκτωβρίου απαγορεύονταν να αγγίζουν μαλλί, να χτενίζονται και να πιάνουν μυτερά αντικείμενα.

Από κοινωνική άποψη η γιορτή ήταν πολύ σημαντική για τους εργάτες, που κανόνιζαν σε ποιο χτήμα θα δουλέψουν την ημέρα του Αγίου Γεωργίου και συνήθως μένανε στη δούλεψη των αφεντικών τους ως την γιορτή του Αγίου Δημητρίου. Τα συμβόλαια ήταν ρητά, αλλά αν ένας εργάτης έπιανε δουλειά δεν μπορούσε να φύγει μέχρι να τελειώσει η συμφωνία, ανεξάρτητα από το αν ο κύριός του ήταν καλός και δίκαιος ή άδικος και σκληρός. Οι μισθωτοί γιόρταζαν την ελευθερία τους και τα κέρδη τους με πλούσια τραπέζια και χορούς.

Η γιορτή του Αγίου Δημητρίου γιορτάζεται και στις μέρες μας με συγκεντρώσεις στα χωριά όπου οι άνθρωποι τρώνε μαζί, τραγουδάνε και χορεύουν. Πολλοί είναι οι άνθρωποι που έχουν ονομαστική γιορτή αυτή τη μέρα και φιλεύουν τους καλεσμένους τους με αρνί ή κόκορα για τους άντρες και κότα για τις γυναίκες. Συμπληρωματικά στο τραπέζι λόγω εποχής συνήθως έχει καλαμπόκι, μηλόπιτα και κολοκύθα.

Πηγή: ekklisiaonline.gr

moschatotavros.gr

Πρόγραμμα εκδρομής Μνημών Παράδοσης στο Σούνιο και Λαύριο Κυριακή 6 Νοεμβρίου 2022

Πρόγραμμα εκδρομής και μενού ταβέρνας

Αναχώρηση από Ν. Ιωνία στις 9πμ 

Άφιξη στο Ορυκτολογικό μουσείο Λαυρίου στις 10 πμ

Ξενάγηση στο μουσείο από τις 10 πμ έως τις 11.30 πμ

(ή πρωινό καφέ στο Λαύριο για όποιον δεν θέλει να πάει στο μουσείο)

Επιβίβαση στο πούλμαν και σε 15’ φτάνουμε στο Σούνιο και συγκεκριμένα στις στήλες του Ναού Ποσειδώνα. Ξενάγηση, βόλτα, φωτογραφίες και θαυμασμός της θέας για 1 ώρα και 30’

Επιβίβαση στο πούλμαν 13.15 φτάνουμε στην ταβέρνα ‘’Τα 2 γουρουνάκια’’ στο Λαύριο στις 13.30.

Φαγητό και χορός μέχρι τις 17.30

Επιστροφή από την παραλιακή καθώς θα δύει ο ήλιος και πιθανή στάση για καφέ και τουαλέτα σε κάποιο παραλιακό καφέ.

Υπολογισμένη πιθανή άφιξη στην Ν. Ιωνία κατά τις 21.00

Το  μενού ανά 4 άτομα  περιλαμβάνει : 

• Σαλάτα ανάμεικτη (χωριάτικη – φέτα –μαρούλι – λάχανο)

• Τζατζίκι

• Τυροκαυτερή

• Κολοκύθια/μελιτζάνα

• Ποικιλία κρεατικών (μπριζολάκια, μπιφτέκια, κοτόπουλο και πατάτες τηγανιτές)

• Κρασί χύμα 1 κιλό

• Αναψυκτικά

• Εμφιαλωμένο νερό

Μπορείτε να προσθέσετε λουκάνικο ψητό με πατάτες ή γουρουνοπούλα Καλαμάτας με επιπλέον 2,50 ευρώ το άτομο.

Συνολική τιμή εκδρομής που περιλαμβάνει πούλμαν και ταβέρνα 27 ευρώ ανά άτομο. Το εισιτήριο για το μουσείο είναι 2 ευρώ ενώ για τις στήλες του ναού του Ποσειδώνα είναι δωρεάν σαν πρώτη Κυριακή του μήνα.

Καλά να περάσουμε.

Οκτώβριος: όνομα, συνήθειες, παραδόσεις, λαϊκή σοφία

Οκτώβριος: όνομα, συνήθειες, παραδόσεις, λαϊκή σοφία

Ο Οκτώβριος ή Οκτώβρης είναι ο δεύτερος μήνας του φθινοπώρου και δέκατος όλου του χρόνου στο Ιουλιανό και το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Είναι ένας από τους 7 μήνες που έχουν 31 μέρες (Ιανουάριος, Μάρτιος, Μάιος, Ιούλιος, Αύγουστος, Δεκέμβριος οι άλλοι).

Ο Οκτώβριος του νότιου ημισφαιρίου: Ο Οκτώβριος αντιστοιχεί στον Απρίλιο. Δηλαδή όταν στο βόρειο ημισφαίριο (όπου ανήκει και η Ελλάδα) είναι 1η Οκτωβρίου και φθινόπωρο, στο νότιο ημισφαίριο είναι σε αντιστοιχία 1η Απριλίου, δηλαδή άνοιξη. Και ασφαλώς όταν στο νότιο ημισφαίριο είναι Οκτώβριος, στην Ελλάδα είναι Απρίλιος.

Από που πήρε το όνομά του: Η ονομασία του προέρχεται από το λατινικό October, -bris. Octo είναι το οκτώ και ottavo ο έβδομος. Αυτό το otto τροφοδότησε και όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες (otto στα ιταλικά, ocho στα ισπανικά, eight στα αγγλικά, acht στα γερμανικά κ.ο.κ). Οι Ρωμαίοι τον ονόμαζαν και Sementilius (semen = σπόρος), από την σπορά, βασική ασχολία της εποχής.

Γιατί ονομάστηκε «όγδοος» αφού είναι ο δέκατος;

Στο ρωμαϊκό ημερολόγιο πρωτοχρονιά ήταν η 1η Μαρτίου, έτσι ο Οκτώβριος ήταν ο όγδοος μήνας του έτους. Το 153 π.Χ. η Σύγκλητος καθιέρωσε ως πρώτο μήνα τον Ιανουάριο και έτσι ο Οκτώβριος έγινε ο δέκατος μήνας ενώ το 46. π.Χ. καθιερώθηκε το νέο Ιουλιανό ημερολόγιο από τον Ιούλιο Καίσαρα όπου οι Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Νοέμβριος, Δεκέμβριος διατήρησαν τα ονόματά τους παρά την αλλαγή σειράς τους (ένατος, δέκατος, ενδέκατος, δωδέκατος).

Πώς αλλιώς λέγεται:

Οχτώβρης, Αηδημητριά​της από τη μεγάλη γιορτή του Αγίου Δημητρίου που αποτελεί το ορόσημο του χειμώνα.

Σπαρτής ή Σπαρτάς ή Σποριάς γιατί σπέρνουμε πολλά στις μέρες του και είναι η βασική γεωργική ασχολία.

Παχνιστής γιατί καλύπτονται από πάχνη οι αγροί

Μπρουμάρης​ δηλαδή ομιχλώδης και σκοτεινός.

Τρυγομηνάς (από τον τρύγο) τον ονομάζουν οι Έλληνες του Πόντου, αν και έτσι είναι γενικώς γνωστός ο Σεπτέμβριος και όχι ο Οκτώβριος.

Νειαστής (αρχ.): με πολλά οργώματα (νεάω = οργώνω χέρσα γη).

Η χριστιανική παράδοση είναι άμεσα συνδεδεμένη με την γιορτή του Αγίου Δημητρίου στις 26 του μήνα, μεγάλου αγίου της Ορθόδοξης και Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και πολιούχου της Θεσσαλονίκης. Η γιορτή του Αγίου Δημητρίου με εκείνη του Αγίου Γεωργίου χώριζαν το γεωργικό έτος σε δύο εξάμηνα (τέταρτος, δέκατος μήνας) και πραγματικά σήμαιναν την έλευση του χειμώνα.

Στην αρχαία Ελλάδα ισοδυναμούσε με το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Βοηδρομιώνα και το πρώτο δεκαπενθήμερο του Πυανεψιών. Η περίοδος αυτή ήταν πλούσια σε γιορτές (Πυανέψια, Θησεία, Θεσμοφόρια κ.α.). Ο Πυανεψιών ήταν ο τέταρτος στη σειρά μήνας στο Αττικό ημερολόγιο και αντιστοιχούσε με το χρονικό διάστημα από μέσα Οκτωβρίου μέχρι μέσα Νοεμβρίου. Ο Πυανεψιών πήρε το όνομά του από τη γιορτή Πυανέψια (Πυάνος+έψω=βράζω κουκιά) που γίνονταν προς τιμήν του θεού Απόλλωνα. Η παράδοση αναφέρει ότι ο Θησέας, πηγαίνοντας στην Κρήτη για να σκοτώσει τον Μινώταυρο, σταμάτησε στη Δήλο και έκανε θυσία στον Απόλλωνα, υποσχόμενος ότι αν κερδίσει την μάχη με τον Μινώταυρο θα του πρόσφερε στολισμένα κλαδιά ελιάς. Επιστρέφοντας ο Θησέας στην πατρίδα του, εκπλήρωσε την υπόσχεσή του με αυτήν την γιορτή. Και πού κολλάνε τα κουκιά; Κατά την επιστροφή του στην πατρίδα, τα τρόφιμα τελείωσαν και οι σύντροφοί του μάζεψαν ό,τι μπορούσαν και το μαγείρεψαν κάνοντας φασολάδα. Αυτό το έθιμο διατηρήθηκε προς τιμή του Απόλλων ως Πυανέψια και από εκεί πήρε το όνομά του και ο μήνας.

Με ποιες συνήθειες/φαινόμενα συνδέεται:

Τα πρωτοβρόχια: οι πρώτες αξιοσημείωτες βροχές που τόσο τις έχει ανάγκη το χώμα, τα φυτά, όλα.

Τα σύννεφα πυκνώνουν, τα φύλλα αρχίζουν να πέφτουν, η φύση ξεκινά να χάνει πολύ από το πράσινο χρώμα της, ο ήλιος μικραίνει.

3 Οκτωβρίου: Διονυσίου του Αρεοπαγίτη, πολιούχου Αθηνών.

18 Οκτωβρίου: του Ευαγγελιστή Λουκά.

26 Οκτωβρίου: του Αγίου Δημητρίου, γιορτή που έδωσε τα προσωνύμια «Αι-Δημητριάτης» και «Αι-Δημήτρης» στον μήνα.

Φρούτα και λαχανικά:

Ακτινίδια, αχλάδια, λεμόνια, μήλα, ρόδι, σταφύλια, φραγκόσυκα, ροδάκινα, κουνουπίδι, καρότα, κολοκύθια, ραδίκια, κρεμμύδι, λάχανο, μαρούλια, μελιτζάνες, ντομάτες, πατάτες, παντζάρια, πιπεριές, σέλινο, σπανάκι, φασολάκια.

Μαζεύουμε: σπανάκι, κουνουπίδια, λάχανα

Φυτεύουμε: σέλινα, πράσα, μαϊντανό, κρεμμύδια, κουκιά, σκόρδα.

Ανθίζουν: Είναι η εποχή που πρωτανθίζουν τα κυκλάμινα ή αλλιώς αϊδημητριάτικα. «Κυκλάμινο, κυκλάμινο, στου βράχου τη σχισμάδα που βρήκες χρώματα κι ανθείς, που μίσχο και σαλεύεις;» (Γιάννης Ρίτσος)

Η Περπερούνα: ένα από τα πιο γνωστά έθιμα «μαγείας» ήταν η Περπερούνα, με την οποία προσπαθούσαν να προσελκύσουν τη βροχή. Η Περπερούνα γίνεται είτε προς το τέλος της άνοιξης λόγω της ανομβρίας της εποχής είτε αυτήν την εποχή, τον Οκτώβριο, πάλι για προσέλκυση της απαραίτητης βροχής. Στόλιζαν λοιπόν ένα μικρό, φτωχό κορίτσι, κάπου 8-10 ετών, με λουλούδια και πρασινάδες ώστε να πρασινίσει ο κάμπος σαν την Περπερού, το κορίτσι δηλαδή. Τα υπόλοιπα κορίτσια του χωριού, με την περπερούνα στη μέση, πηγαίνουν στα σπίτια και τραγουδούν το τραγούδι της (από Δόμνα Σαμίου οι στίχοι):

Περπερούνα περπατεί

και το Θιό παρακαλεί

για να βρέξει μια βροχή,

μια βροχή, μια σιγανή

για να γέν’ τα στάρια μας

κι τα καλαμπόκια μας.

Μπάρις, μπάρις τα νιρά,

μπάρις, μπάρις τα κρασιά.

(μπάρις=λακκούβες με νερό)

Όταν τελειώσει το τραγούδι, η νοικοκυρά χύνει ένα μικρό κανάτι νερό στο κεφάλι της Περπερούνας και της λέει «καλή βροχή να δώσει ο Θεός» και της δίνει κάτι για το καλό (νόμισμα ή καλούδι).

Παροιμίες:

Όποιος σπέρνει τον Οκτώβρη, έχει οκτώ σειρές στ’ αλώνι, ή Οκτώβρης και δεν έσπειρες οκτώ σωρούς δεν έκανες.

Οκτώβρη και δεν έσπειρες καρπό πολύ δεν παίρνεις.

Οκτώβρης και δεν έσπειρες, σιτάρι λίγο θα ‘χεις.

Οκτώβρη και δεν έσπειρες λίγο ψωμί θα πάρεις.

Οκτώβρη και δεν έσπειρες, οκτώ σακιά δε γέμισες.

Οκτώβρη και δεν έσπειρες, τρία καλά δεν έκαμες.

Οκτώβρης βροχερός, Οκτώβρης καρπερός.

Τον Σεπτέμβρη τα σταφύλια, τον Οκτώβρη τα κουδούνια.

Άη Δημητράκη μου, μικρό καλοκαιράκι μου.

Αν δε χορτάσει ο Οκτώβριος τη γη, πούλησε τα βόδια σου και αγόρασε σιτάρι.

Άσπορος μη μείνεις, άθερος δε μένεις.

Οκτώβρης-Οκτωβροχάκης το μικρό καλοκαιράκι.

Τ’ άη – Δημητριού, τι είσαι ‘σύ και τι ‘μαι εγώ λέει το νιο κρασί στο παλιό.

Τ’ Άη Λουκά σπείρε τα κουκιά.

Τα σταφύλια τρυγημένα και τα σκόρδα φυτεμένα.

Αργίες: 28 Οκτωβρίου, γιορτή του ΟΧΙ

Πηγή: elniplex.com